میکرو کلیما یا خُرد اقلیم چیست؟

میکرو کلیما یا خُرد اقلیم چیست؟

میکروکلیما که با نام‌های خُرد اقلیم، ریز اقلیم یا میکرو اقلیم نیز شناخته می‌شود، کوچک‌ترین واحد اقلیمی است. میکروکلیما به مجموعه‌ای از شرایط جوی در محدوده‌ای مشخص گفته می‌شود که به‌طور قابل توجهی با شرایط جوی محیط اطراف یا اقلیم معمول منطقه تفاوت دارد. این اصطلاح در شاخه‌های مختلفی از علوم مانند زیست‌شناسی و جغرافیا برای توصیف محدوده‌ای به کوچکی چند متر مربع یا حتی کوچک‌تر نیز به کار می‌رود.

میکرو کلیماهای شهری

هر شهر با بافت خاص خود، شکل ساختمان‌ها و نحوه قرارگیری آن‌ها، مصرف سوخت‌های فسیلی، سطوحی که سبب جذب گرما می‌شوند (مانند آسفالت)، پوشش گیاهی (که با تبخیر و تعرق سبب کاهش دما می‌شود)، و فواره‌های آب در بوستان‌ها، میکروکلیمای خاصی را به وجود می‌آورد.

شهرهای بزرگی که ساخت‌وسازهای به هم فشرده و بلندی دارند، بر میزان دما، به‌ویژه دمای حداقل در فصل تابستان، تأثیر می‌گذارند. هرچه از پیرامون یک شهر به سمت مرکز آن حرکت کنیم، دما افزایش پیدا می‌کند که ناشی از عوامل زیر است:

• مصرف بیشتر سوخت‌های فسیلی و تولید بیشتر گازهای گلخانه‌ای

• ساختمان‌های بلندمرتبه و به هم فشرده که مانع ورود باد و تهویه مناسب به مرکز شهر می‌شوند.

• سطوح آسفالت که سبب جذب گرما می‌شوند.

در بیشتر موارد، در مرکز شهرهای بزرگ دما بالا می‌رود و یک جزیره حرارتی در مرکز شهر شکل می‌گیرد.

میکرو کلیما در فضاهای داخلی

در داخل مراکز، خانه‌ها و محل‌های کار نیز برای تغییر یا مقابله با اقلیم، آب و هوای شهری و آلودگی (به‌ویژه در شهرهای بزرگ) یک میکروکلیما ایجاد می‌کنیم. به عنوان مثال، استفاده از کولر و یا پرده‌ها برای کاهش دما و نور، بستن در و پنجره‌ها برای کاهش آلودگی هوا و سروصدا از این دست اقدامات هستند. امروزه در طراحی معماری، افزون بر جذابیت و زیبایی، باید به موارد دقیق‌تر میکروکلیمای داخلی و تأثیر آن بر اقلیم شهری و در کل تأثیر آن بر کل کره زمین توجه شود.

ایجاد هدفمند میکرو کلیما

خرداقلیم می‌تواند شرایط مساعد رشد را برای گیاهانی فراهم کند که در منطقه وسیع‌تر امکان رشد و نمو ندارند. از همین رو می‌توان خرداقلیم‌هایی را به صورت هدفمند ایجاد کرد. به عنوان مثال، انواع گلخانه‌ها یا آب‌نماهای شهری از این دسته‌اند. همچنین، ممکن است نیاز به خرداقلیمی باشد که رشد هرگونه جانداری از جمله قارچ یا کپک را محدود می‌کند؛ مثلاً محیط داخلی موزه‌ها و انبارها که در آن‌ها لازم است دما و رطوبت کنترل شود. محیط‌هایی که برای موضوع درمانی خاصی در نظر گرفته می‌شوند، مانند محیط‌های نمکی برای بیماری‌های ریوی یا محیط‌های ضد آلرژی و ضد ویروسی نیز از این دسته‌اند.

اهمیت میکرو کلیما

امروزه میکروکلیماها یا ریزاقلیم‌ها تأثیر بسیاری بر اقلیم کره زمین، محیط زیست و سلامت عمومی و جهانی دارند و به همین منظور، باید با توجه و برنامه‌ریزی دقیق‌تری به این موضوع حیاتی پرداخت.