بیوفیلیک و طراحی بیوفیلیک: پیوند انسان و طبیعت در معماری

بیوفیلیک و طراحی بیوفیلیک: پیوند انسان و طبیعت در معماری

بیوفیلیا چیست؟

بیوفیلیا (Biophilia) یا زیست‌گرایی/طبیعت‌بارگی از دو بخش “بیو” به معنای “مربوط به زندگی” و “فیلیا” به معنای “عشق و علاقه” تشکیل شده است. بنابراین، بیوفیلیا به معنای عشق و علاقه ذاتی انسان به موجودات زنده و دنیای طبیعی است. این حس مثبت شامل تمام عناصر طبیعت می‌شود، از گیاهان و حیوانات گرفته تا مناظر طبیعی و فرایندهای اکولوژیکی.

طراحی بیوفیلیک چیست؟

پیشرفت‌های تکنولوژی و مهندسی مدرن، این باور را در برخی افراد تقویت کرده است که می‌توانند بر ژن‌های طبیعی و میراث زیستی خود غلبه کنند. این تفکر می‌تواند به توهمی خطرناک منجر شود؛ تصوری مبنی بر اینکه بشر می‌تواند با پیشرفت و تمدن، از سلطه سیستم‌های حیات فرار کند و حتی جهان طبیعی را به شکلی بنیادین تغییر دهد.

این توهم، معماری‌ای را به وجود آورده است که با تراکم بالای ساختمان‌ها، تخریب محیط طبیعی و جدایی انسان از فرایندهای طبیعی همراه است. الگوی غالب در ساخت‌وسازهای مدرن، ساختمان را به مصرف‌کننده‌ای ناپایدار از منابع و انرژی تبدیل کرده است که باعث آلودگی هوا و آب، تغییرات آب و هوایی، از بین رفتن حقوق نسل‌های آینده، ایجاد فضاهای داخلی ناسالم، بیگانگی با طبیعت و رشد حس “بی‌مکانی” می‌شود.

طراحی بیوفیلیک، تلاشی برای پر کردن شکاف بین معماری مدرن و نیاز ذاتی انسان به ارتباط با طبیعت است. این رویکرد نوآورانه بر اهمیت حفظ، ارتقا و بازسازی تجربه سودمند طبیعت در محیط‌های ساخته‌شده تأکید دارد.

به عبارت دیگر، طراحی بیوفیلیک، با درک نیاز فطری انسان به پیوند با طبیعت، به دنبال ارائه استراتژی‌های طراحی پایدار و جامع برای خلق محیط‌هایی است که کیفیت زندگی را بهبود بخشند. پروفسور استیون کلرت، طراحی بیوفیلیک را به عنوان الگویی جدید از معماری سبز معرفی می‌کند که هدف آن، پیوند دوباره انسان با طبیعت است.

به طور خلاصه، طراحی بیوفیلیک تلاشی آگاهانه برای درک نیاز ذاتی انسان به همبستگی با دنیای طبیعی و به‌کارگیری این شناخت در طراحی و ساخت محیط‌های مناسب برای زندگی است. اگرچه درک این مفهوم نسبتاً آسان است، اما دستیابی به آن چالش‌برانگیز است؛ زیرا هم محدودیت‌هایی در درک کامل زیست‌شناسی انسان و جنبه‌های گوناگون پیوند او با جهان طبیعی وجود دارد و هم انتقال این مفاهیم به طرح‌های ساختمانی و محیطی با دشواری‌هایی همراه است.

اهداف طراحی بیوفیلیک

در دنیای پرشتاب و پرتنش امروز، استرس زیادی به خود، فرزندان، همکاران و همسایگان‌مان تحمیل می‌کنیم که منجر به عدم تعادل در بدن و آسیب‌پذیری در برابر بیماری‌ها و دوره‌های نقاهت طولانی می‌شود. مطالعات نشان داده‌اند که محیط‌های الهام‌گرفته از طبیعت به ما کمک می‌کنند تا استرس را کاهش دهیم و کنترل کنیم. این محیط‌ها می‌توانند بهره‌وری، خلاقیت، رضایت شغلی، رشد ذهنی و جسمی کودکان را بهبود بخشند و در نهایت، به ما آرامش و آسودگی خاطر هدیه کنند.

مهم‌ترین اثرات مثبت طراحی بیوفیلیک:

• بهبود سلامت جسمی و روحی

• افزایش خلاقیت، تمرکز و یادگیری در کودکان

• ارتقای رضایت از محیط

• تقویت روابط اجتماعی و تعاملات در شهرها

• کاهش استرس و ایجاد آرامش و آسودگی خیال

• افزایش قدردانی و درک ارزش و اهمیت طبیعت

ایده طراحی بیوفیلیک از این شناخت ناشی می‌شود که تکامل جسم و ذهن انسان، ارتباطی تنگاتنگ با جهان حسی و ارزشمند پیرامون دارد. این ارتباط برای سلامتی، بهره‌وری، احساسات، رشد فکری و ذهنی و حتی سلامت روحی انسان‌ها حیاتی است. این ضرورت در دوران مدرن با توجه به کشاورزی صنعتی، مواد مصنوعی، مهندسی‌های گوناگون و دنیای الکترونیک، بیش از پیش در شهرها نمایان است.

انسان‌ها می‌توانند با واکنش به محرک‌های طبیعی مانند نور خورشید، هوا، آب، گیاهان، جانوران، چشم‌اندازها و بوم، به تکامل خود ادامه دهند. این محرک‌ها برای بلوغ، بهبود عملکرد و در نهایت، بقای انسان ضروری هستند.

نمونه‌هایی از شهرهای بیوفیلیک

در مقیاس بزرگتر، شهرهایی مانند فریمنتل در استرالیا، سنت لوئیس در آمریکا، بیرمنگام در انگلستان، آمستردام در هلند و سنگاپور، نمونه‌هایی از شهرهای بیوفیلیک هستند که تلاش می‌کنند ارتباط انسان با طبیعت را در محیط‌های شهری تقویت کنند.